"Huyền thoại mẹ Oi" ở Cù Bai

Bà Hồ Thị Oi gặp lại những cựu binh của đồn công an vũ trang Cù Bai, những người dạy bà “bước qua lời nguyền” để trồng lúa nước - Ảnh: Hồng Yên

Mế già Hồ Thị Oi, một huyền thoại của vùng đất tây bắc Hướng Hóa (Quảng Trị), người phụ nữ đầu tiên của dân tộc Vân Kiều làm chủ tịch xã, người tiên phong vượt qua luật tục, biết trồng lúa nước. Bà cũng là một trong số những phụ nữ đầu tiên của người Vân Kiều mang họ Hồ được ra thăm miền Bắc và được gặp Bác Hồ.

Có hiểu thân phận của người phụ nữ Vân Kiều trong gia đình mới biết những gì bà Oi đã làm gần nửa thế kỷ trước là một kỳ tích, đúng hơn là một huyền thoại.

Những ngày cách nay đã mấy mươi năm ấy, người dân bản luôn trong tình trạng thiếu đói. Đất Cù Bai tốt, có khe suối để lấy nước tưới ruộng nhưng dân Vân Kiều không ai dám trồng lúa nước, sợ giàng phạt. Bao đời nay bà con chỉ đốt rừng, trỉa thóc, cây lúa lên loe ngoe vài hạt. Các chiến sĩ công an vũ trang vào tận từng bản vận động trồng lúa nước, nhiều già bản bảo: cúng hai con trâu giàng mới cho phép!

Bản Xà Là của cô Hồ Thị Oi bấy giờ đã vào hợp tác xã, Oi được dân bản bầu làm chủ nhiệm. Oi nhìn thấy dân bản chỉ đủ ăn mấy tháng, còn thì đói triền miên, phải vào rừng đào củ mài, Oi thấy bộ đội trồng lúa nước mà không ai hề hấn gì nên quyết học theo các anh, nếu giàng có phạt thì mình Oi chịu.

Một mình Oi đi chọn những bãi đất ven suối cùng với các anh lính của đồn đắp bờ, dẫn nước, ủ giống... vừa nghe hướng dẫn vừa làm. Vụ đầu tiên lúa trĩu bông trên mảnh ruộng của Oi mà chẳng thấy giàng phạt, cả bản được Oi mời đến ăn lễ cúng cơm mới. Với người dân Vân Kiều, chẳng gì có sức thuyết phục hơn thế. Vụ lúa sau, hàng trăm bà con dân bản đã tự mình mở đất, xới ruộng, đắp bờ dẫn nước. Những năm 1960-1961, khi đời sống bà con nhiều rẻo cao còn thiếu đói triền miên thì dân vùng Cù Bai, Hướng Lập đã có dư thóc ăn. Vì thành tích ấy, Hồ Thị Oi được dân tín nhiệm bầu làm chủ tịch xã - nữ chủ tịch xã đầu tiên của dân tộc Vân Kiều.

Dịp Quốc khánh 2-9 năm 1962, Hồ Thị Oi được vinh dự ra Bắc gặp Bác Hồ. Cho đến bây giờ, sau gần nửa thế kỷ bà vẫn không giấu nỗi xúc động khi nhắc lại niềm hạnh phúc lớn lao ấy. Bác ngồi cạnh hỏi han chuyện trồng lúa nước, chuyện dám vượt qua hủ tục. Oi khoe với Bác rằng dân Vân Kiều ở Cù Bai, Hướng Lập đã trồng thêm nhiều lúa nhiều ruộng, không chỉ đủ ăn mà còn góp gạo nuôi bộ đội đánh giặc. Lắng nghe chuyện bản làng, Bác khuyên Oi vận động bà con tận dụng những khoảnh đất gần khe suối để trồng lúa nước, trên rẫy thì trồng thêm ngô sắn, nuôi thêm lợn, gà... Tất cả để bữa ăn của dân bản được no, được ngon.

Những lời dặn ân cần giản dị mà đầy ắp yêu thương của Bác được Oi mang về kể lại cho dân bản. Người dân Vân Kiều Hướng Lập, Cù Bai càng nỗ lực hơn, cả một vùng rộng lớn bắt đầu từ bản Xà Là, lan sang bản Tà Rùng, Trăng, Cuôi. Tà Puông, Tri, Xa Đưng... dân bản bắt đầu làm lúa nước, tăng gia, chăn nuôi thêm.

Bây giờ cuộc sống ở xã vùng cao Hướng Lập đã khác xưa nhiều. Người dân không chỉ biết trồng lúa nước mà có hộ đã sở hữu vài hecta cà phê, hàng chục hecta rừng trồng cây lấy gỗ, trồng quế, gió trầm...  

HỒNG YÊN